Bouwvorm 1 t/m 4b: vormen van interne scheiding uitgelegd
Bouwvorm 1 of 4b? De bouwvorm bepaalt hoe veilig en onderhoudbaar uw verdeelkast is — en wat hij kost. We leggen de vormen van interne scheiding uit en hoe u kiest.
De bouwvorm van een verdeelkast bepaalt hoever de onderdelen binnenin fysiek van elkaar gescheiden zijn. De norm IEC 61439-2 legt deze bouwvormen vast — internationaal bekend als de “form of separation” (Form 1 t/m 4b). Die keuze raakt drie dingen tegelijk: de veiligheid bij werken onder spanning, de mogelijkheid om te onderhouden zonder de hele installatie spanningsloos te maken, en de kosten. In dit artikel lopen we ze allemaal langs — van geen scheiding (bouwvorm 1) tot volledig gescheiden klemmen (bouwvorm 4b).
Wat is een bouwvorm?
De binnenkant van een verdeelkast kun je opdelen met schotten of barrières — van metaal of kunststof. De bouwvorm geeft aan hoever die opdeling gaat. Dat dient drie doelen: de monteur of bediener beschermen tegen elektrische risico's, een storing (zoals een vlamboog) lokaal houden, en onderhoud veiliger en makkelijker maken. Welke bouwvorm nodig is, spreken fabrikant en gebruiker samen af — op basis van gebruik, onderhoud en eventuele latere uitbreiding.
De drie elementen die gescheiden kunnen worden
Bij interne scheiding kijken we naar drie elementen binnen de kast:
- het railsysteem (de stroomrails die de voeding verdelen);
- de functionele eenheden (een afgaande groep, een motorstarter, enzovoort);
- de aansluitklemmen voor de externe geleiders (de kabels naar buiten).
Probeer de bouwvormen zelf
Selecteer een bouwvorm en zie welke scheidingswanden in de verdeelkast verschijnen. De vier criteria eronder lopen mee, zodat u in één oogopslag ziet wát er bij elke vorm gescheiden is. Hieronder leggen we de vormen vervolgens stap voor stap uit.
Interactieve kiezer voor de bouwvormen van interne scheiding volgens IEC 61439-2. Kies een bouwvorm om de bijbehorende scheidingswanden in de verdeelkast te tonen.
- Railsysteem
- Functionele eenheid
- Aansluitklemmen
- Scheidingswand
Bouwvorm 1
Geen interne scheiding. Railsysteem, functionele eenheden en aansluitklemmen delen één gemeenschappelijke ruimte.
Actieve scheidingen
Schema conform IEC 61439-2.
Bouwvorm 1
Geen interne scheiding: het railsysteem, de functionele eenheden en de aansluitklemmen zitten in één ruimte. Geschikt voor kleinere installaties met beperkt vermogen. Nadeel: werken in de kast vraagt doorgaans dat u de hele installatie spanningsloos maakt.
Bouwvorm 2 (2a / 2b)
De functionele eenheden zijn gescheiden van het railsysteem. Het verschil zit in de klemmen: bij bouwvorm 2a zijn de aansluitklemmen niet van het railsysteem gescheiden, bij bouwvorm 2b wél. Daardoor kunt u aan een groep werken met minder blootstelling aan het spanningvoerende railsysteem.
Bouwvorm 3 (3a / 3b)
Nu is het railsysteem gescheiden van de functionele eenheden én zijn de eenheden onderling gescheiden. Bij bouwvorm 3a zijn de klemmen niet van het railsysteem gescheiden, bij bouwvorm 3b wél. Bouwvorm 3b is een populaire keuze voor motorstartkasten (motor control centres): elke starter zit in een eigen compartiment, zodat u één starter kunt onderhouden zonder de hele installatie spanningsloos te maken.
Bouwvorm 4 (4a / 4b)
De hoogste graad van scheiding: het railsysteem gescheiden van de functionele eenheden, de eenheden onderling gescheiden, én de aansluitklemmen per functionele eenheid van elkaar gescheiden. Het verschil tussen de varianten zit in waar die klemmen zitten: bij bouwvorm 4a in hetzelfde compartiment als de bijbehorende functionele eenheid, bij bouwvorm 4b in een afzonderlijk, afgesloten compartiment.
Het wezenlijke verschil met bouwvorm 3 is dat ook de klemmen van elke eenheid van die van andere eenheden gescheiden zijn. Daardoor kunt u een uitgaande kabel veilig aan- of afkoppelen terwijl de rest van de kast in bedrijf blijft. Bouwvorm 4 wordt daarom vaak toegepast in kritische omgevingen zoals ziekenhuizen, datacenters, farmacie en continue procesinstallaties.
Zo ziet bouwvorm 4B er in de praktijk uit: de afgaande groepen (functionele eenheden) zitten elk in een eigen afgeschermd compartiment, en de aansluitklemmen in een apart kabelcompartiment.
Overzicht: de bouwvormen vergeleken
Hoe meer van de drie elementen onderling gescheiden zijn, hoe hoger de bouwvorm:
| Bouwvorm | Rails van eenheden | Eenheden onderling | Klemmen gescheiden | Plaats klemmen |
|---|---|---|---|---|
| Bouwvorm 1 | Nee | Nee | Nee | — |
| Bouwvorm 2a | Ja | Nee | Nee | — |
| Bouwvorm 2b | Ja | Nee | Ja (van rails) | — |
| Bouwvorm 3a | Ja | Ja | Nee | — |
| Bouwvorm 3b | Ja | Ja | Ja (van rails) | — |
| Bouwvorm 4a | Ja | Ja | Ja (ook onderling) | Zelfde compartiment als eenheid |
| Bouwvorm 4b | Ja | Ja | Ja (ook onderling) | Apart afgesloten compartiment |
Welke bouwvorm kiest u? — veiligheid, onderhoud en kosten
Een hogere bouwvorm geeft meer bescherming tegen aanraking en houdt een storing beter lokaal — en u kunt vaker onderhouden zonder de hele installatie stil te leggen. Daar staat tegenover: hogere kosten.
Let op: een hogere bouwvorm maakt een kast niet automatisch kortsluitvaster. Kortsluitvastheid is een aparte eigenschap en staat los van de interne scheiding.
Hulp nodig bij de keuze?
De juiste keuze hangt af van uw onderhoudsregime, veiligheidseisen en uitbreidingsplannen. Twijfelt u welke bouwvorm bij uw toepassing past? Wij denken graag met u mee — bekijk onze verdeelsystemen of lees hoe een uitbesteed traject verloopt in paneelbouw uitbesteden in 7 stappen.
Veelgestelde vragen
Staat uw vraag er niet bij? Bel ons op +31 (0)85 303 2090 of mail naar info@sparqassembly.com. We beantwoorden uw vraag graag persoonlijk.
Wat is een bouwvorm?
De mate waarin de onderdelen in een verdeelkast fysiek van elkaar gescheiden zijn — van geen scheiding (bouwvorm 1) tot volledig gescheiden aansluitklemmen (bouwvorm 4b). Internationaal heet dit de form of separation.
Wie bepaalt welke bouwvorm nodig is?
Opdrachtgever en paneelbouwer samen, op basis van veiligheids-, onderhouds- en uitbreidingseisen. Het is een bewuste afspraak, geen vast gegeven.
Welke bouwvorm heb ik nodig?
Dat hangt af van of u onderdelen wilt kunnen onderhouden terwijl de rest in bedrijf blijft, en hoe kritisch de continuïteit is. Hoe hoger die eis, hoe hoger de bouwvorm. Wij adviseren graag op basis van uw situatie.
Is een hogere bouwvorm altijd beter?
Niet per se. Een hogere bouwvorm beschermt beter en is onderhoudsvriendelijker, maar is duurder.
Waar zit het verschil tussen de a- en de b-variant?
In de aansluitklemmen. Bij de b-variant zijn ook de klemmen (verder) gescheiden, zodat u veiliger aan een afgaande groep kunt werken.
Heeft de bouwvorm invloed op de kortsluitvastheid?
Nee. Interne scheiding en kortsluitvastheid zijn losse eigenschappen; een hogere bouwvorm maakt een kast niet automatisch kortsluitvaster.